Premier: pamięć o ofiarach Wołynia musi iść w parze z prawdą

Rocznica „krwawej niedzieli” i przypomnienie o skali zbrodni wołyńskiej

11 lipca przypada rocznica tzw. krwawej niedzieli, uznawanej za apogeum zbrodni wołyńskiej. To jedna z najtragiczniejszych dat w historii polskich Kresów, związana z ludobójstwem dokonanym przez ukraińskich nacjonalistów na Polakach, obywatelach polskich oraz osobach innych narodowości mieszkających na ziemiach wschodnich II Rzeczpospolitej. W publicznym przekazie podkreślono, że pamięć o tych wydarzeniach nie jest tylko sprawą historyków, ale także współczesnego państwa i rodzin ofiar. Dla wielu Polaków to nadal otwarta rana, bo po dziesięcioleciach część zamordowanych nie doczekała się identyfikacji ani godnego pochówku.

W komunikacie zwrócono uwagę, że podstawą uczciwego mierzenia się z tą przeszłością jest prawda. Oznacza ona nazwanie sprawców i jednoznaczne potępienie zbrodni, a także zachowanie pamięci o każdym miejscu kaźni i każdej ofierze. Taki sposób mówienia o Wołyniu ma znaczenie nie tylko symboliczne, lecz także społeczne, bo dotyczy prawa rodzin do poznania losu bliskich i domknięcia wielopokoleniowej żałoby. W tle pozostaje też szersza debata o tym, jak pamięć historyczna wpływa na relacje między państwami w regionie.

Ekshumacje po latach i oczekiwanie rodzin na godny pochówek

W przekazie zaznaczono, że premier podjął działania, które mają doprowadzić do wznowienia po latach poszukiwań i ekshumacji ofiar zbrodni wołyńskiej. Chodzi nie tylko o ofiary samego ludobójstwa, ale również o inne polskie ofiary wojen XX wieku na Ukrainie, których ciała nie zostały wcześniej pochowane w godny sposób. To ważna wiadomość dla rodzin, które często przez ponad osiem dekad nie miały możliwości uczczenia pamięci swoich bliskich na grobie. W tym sensie sprawa ma wymiar bardzo osobisty, rodzinny i państwowy jednocześnie.

Podkreślono również, że zamordowani nie powinni pozostawać bezimienni. Celem jest odzyskanie ich nazwisk, miejsc spoczynku i historii, tak aby pamięć nie ograniczała się do ogólnego wspomnienia o tragedii, ale obejmowała konkretne osoby. Według zapowiedzianych działań rodziny czekały na taki moment ponad 80 lat. To pokazuje, jak długo trwał brak możliwości wyjaśnienia losu wielu ofiar i jak ważne z punktu widzenia obywateli są procedury poszukiwań, identyfikacji i pochówku.

• 11 lipca przypada rocznica krwawej niedzieli.
• Rodziny ofiar czekały na wznowienie działań przez ponad 80 lat.
• W Warszawie ma stanąć Mur Pamięci z wiecznym ogniem.
• Na murze mają znaleźć się nazwiska każdej odnalezionej i zidentyfikowanej ofiary.

Mur Pamięci w Warszawie i państwowy obowiązek wobec ofiar

Zapowiedziano także powstanie w Warszawie Muru Pamięci z wiecznym ogniem oraz nazwiskami każdej odnalezionej i zidentyfikowanej ofiary. Tego typu miejsce ma służyć nie tylko upamiętnieniu konkretnych ludzi, ale też budowaniu trwałej świadomości historycznej w przestrzeni publicznej. Dla państwa oznacza to wzięcie odpowiedzialności za pamięć, a dla społeczeństwa - możliwość wspólnego oddania hołdu ofiarom bez względu na pochodzenie czy miejsce zamieszkania ich rodzin. Symbolika wiecznego ognia dodatkowo podkreśla, że pamięć ma być zachowana na stałe, a nie tylko przy okazji rocznic.

W komunikacie pojawia się też ważny wątek odpowiedzialności wobec bliskich ofiar, narodu i państwa polskiego. To przypomnienie, że kwestie historyczne nie kończą się na sporze o interpretację przeszłości, lecz mają bardzo konkretne skutki dla ludzi żyjących dziś. Godny pochówek, identyfikacja szczątków i publiczne nazwisko na tablicy pamięci są dla wielu rodzin formą elementarnej sprawiedliwości. W praktyce oznacza to także potrzebę współpracy instytucji państwowych z partnerami za granicą, bo bez niej podobne działania są trudne do przeprowadzenia.

Pamięć, prawda i relacje polsko-უკraińskie w szerszym europejskim kontekście

W przekazie wyraźnie zaznaczono, że pamięć nie może stać się narzędziem nienawiści. Padło też ostrzeżenie, że odpowiedzią na nacjonalizm nie powinien być kolejny nacjonalizm. Taki sposób stawiania sprawy wskazuje, że rozliczanie zbrodni ma służyć prawdzie i pojednaniu, a nie podsycaniu nowych konfliktów. W praktyce to ważny sygnał także dla zwykłych obywateli, bo historia bywa używana do budowania emocji politycznych, a tu akcent położono na odpowiedzialność i szacunek.

Podkreślono, że Europa pokoju i wzajemnego szacunku po II wojnie światowej była możliwa dzięki nazywaniu rzeczy po imieniu i opieraniu się na prawdzie. W tym samym duchu wskazano, że każdy, kto chce uczestniczyć w tej wspólnocie, musi być gotowy na prawdę o bolesnych wydarzeniach historycznych. Przekaz łączy więc pamięć o ofiarach z pytaniem o przyszłość bezpieczeństwa dzieci i wnuków, a także o solidarność Polski, Ukrainy i całej Europy wobec wspólnych zagrożeń. W tej logice fundamentem współpracy mają być prawda, pamięć i nadzieja, a nie wypieranie trudnej historii.

„Pamięć nie może być sługą nienawiści”

Premier Polski

„Odpowiedzią na nacjonalizm nie może być więcej nacjonalizmu”

Premier Polski

„Potrzebujemy dziś solidarności wobec wspólnych zagrożeń, a solidarność zbudowana jest na fundamencie prawdy, pamięci i nadziei”

Premier Polski

Cały przekaz pokazuje, że państwo chce połączyć pamięć o ofiarach z działaniami praktycznymi: poszukiwaniami, ekshumacjami i upamiętnieniem imiennym. Dla rodzin to szansa na odzyskanie prawdy o bliskich, a dla opinii publicznej - przypomnienie, że historia regionu nadal wpływa na współczesną politykę i relacje międzynarodowe. Jednocześnie podkreślono, że bez uznania faktów i szacunku dla ofiar trudno mówić o trwałej solidarności. To właśnie dlatego sprawa Wołynia pozostaje nie tylko kwestią pamięci, lecz także odpowiedzialności państwowej i europejskiej.